Kujawska Brać Szlachecka

Delia i Ferezja

Delia to obszerna szata noszona na żupanie lub moderunku żołnierskim. Szyto je z rozmaitych materiałów, jednak jak podaje Gloger, wywodzić się miałą ze zdobnych tureckich szat, w związku z czym dokładano wszelkich starań by ubior ten był okazały, kogo zaś nie było stac na drogą materię, ten zdobił one delije szamerunkami i pasamonem. Szyto delje z adamaszku, aksamitu, sukna wełnianego, a takze z jedwabiu i złotogłowiu (telet), nierzadko podbijano bogatym futrem, także lisim.

Powyzej trzy tureckie delie XVII wiek

Stefan Czarniecki, Marek Sobieski i Jerzy Ossoliński w deliach

Wczesniejsze delije miały postać opończy szytych bez rękawów, ewentualne z długimi wąskimi rękawami odrzucanym na tył, miała zaś kształt spasowany, rozszerzajacy się od pasa w dół. Spinane były w gornej części za pomocą guzów, zapon, lub łańcuchów.

Niewątpliwie istotnym elementem delii był kołnierz, znać po nim było czy znaczna to persona czy lada jaki szaraczek, kogo bowiem było stać ten nosił futro bogate a obfite, kołnierz bywało ciągnął sie i po ziemi, co nierzadko krytykowano:

Poradźmy się rady czyjej,
Kołnierz-li to u delijej?
Czy delija u kołnierza
Na grzbiecie cnego rycerza?
--- Jan Kochanowski, Fraszki, księgi trzecie, o Kołnierzu

Więc te kołnierze, do takiej w tej dobie
Przyszły u nas powagi, że już nie osobie,
Ale im się kłaniają. To u nas nie żołnierz,
Nikt i grzecznym przy dworze, tylko kto ma kołnierz
--- Rysiński, Satyra

Delie noszono w różny sposób, zakładaną na żupan, narzucaną luźno na ramiona, nosząc na jednym rekawie, spiętą pod szyją z i odrzuconą luźno na jedną stronę (przy czym zabieg miał sens wtedy gdy reka orężna była wolna). Zasadniczo krój delii nie zmianiał się.

Co do ferezji zaś, ma ona się do delii tak jak jej opis tu przedstawiony do opisu delii omówionego wyżej. Ferezja to delia bez kołnierza, mniej zdobna, noszona głównie przez żołnierzy a mająca charakter bardziej użytkowy. Zdobiona szamerunkami i petlicami, których zadanie sprowadzało się do tego by sprawić wrażenie bogactwa.

Bibliografia:

Bockenheim, K. Dworek kontusz karabela. Wroclaw, 2002.
Gloger Encyklopedia staropolska (sciągnięta z internetu)
Kochanowski, Fraszki, Księga Trzecia, Wrocław, 1967
Olszewski, H. Marszalkowie sejmow I Rzeczypospolitej. Warszawa, 1993.
Rysiński Salomon, Proverbiorum Polonicorum a Solomone Rysinio collectorum centuriae decem et octo (Polska Biblioteka Internetowa)
Turnau, Irena. Ubior narodowy w dawnej Rzeczypospolitej. Warszawa, 1991.